आजूबाजूला ‘मेंदू नसलेली कवटी’ आणि ‘बेशरमाची झाडे’ पाहून कवीच्या ओठावर सहज शब्द येतात- ‘सालं अतीच झालं!’

क्रांती किंवा चळवळ रस्त्यावरचीच असते असे नाही, ती वैचारिकही असू शकते. जगातल्या क्रांत्या वा चळवळींच्या इतिहासात आपण हे पाहिलेलं आहे. ‘फ्रेंच राज्यक्रांती’मध्ये वैचारिक चळवळीची भूमिका व्हॉल्टेअरने मांडली होती. भारताच्या स्वातंत्र्य चळवळीत किंवा संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीला वैचारिक क्रांतीचा फार मोठा हातभार लागला होता. प्रस्थापितांकडून अन्याय, अत्याचार होताना त्याविषयी जनतेत चीड, राग निर्माण करण्याची भूमिका विचारवंत, समाजसुधारक, साहित्यिक लेखनातून पार पाडतात. हे फक्त भाषणांतून किंवा वैचारिक लेखनातून होते असे नाही, तर ललितसाहित्यातूनही तितक्याच प्रभावीपणे होते. कवी कुसुमाग्रज जेव्हा ‘गर्जा जयजयकार क्रांतीचा’ म्हणतात तेव्हा शब्दही गर्जत येतात.

समकाळात राजकीय, सामाजिक, सांस्कृतिक क्षेत्रात मानवी मूल्ये पायदळी तुडवली जात आहेत, खोटारडेपणा वाढतो आहे, भंकसगिरी बोकाळते आहे, तेव्हा भूमिका ठेवून जगणाऱ्या कवीच्या ओठावर सहज शब्द येतात- ‘सालं अतीच झालं!’

.................................................................................................................................................................

ज्येष्ठ पत्रकार निखिल वागळे यांचं नवंकोरं पुस्तक  : ‘मोदी महाभारत’

ऑनलाईन पुस्तक खरेदीसाठी पहा -

https://dpbooks.in/collections/new-releases/products/modi-mahabharat

.................................................................................................................................................................

कवी खेमराज भोयर यांची यांचा हा कवितासंग्रह नुकताच प्रकाशित झाला आहे. श्रीधर अंभोरे यांचे समर्पक मुखपृष्ठ लाभलेल्या या कवितासंग्रहाला ज्येष्ठ साहित्यिक व विचारवंत डॉ.यशवंत मनोहर यांनी न्यायपूर्ण प्रस्तावना लिहिली आहे. यासोबत कवी लोकनाथ यशवंत व सागर सरहद्दी यांनी केलेले मलपृष्ठावरील भाष्य कवितासंग्रहाची उंची वाढवणारे आहे.

डॉ.यशवंत मनोहर म्हणतात, “चळवळीतील प्रत्येक मन कवीचेच मन असते. काही मने  कृतींनी बोलतात, तर काही मने कवितांनाच कृतीमय करतात. सार्त्र  म्हणतो त्याप्रमाणे ‘To speak is to act. The writer a free man addressing free men, has only one subject- freedom’. कवी लिहितो ही त्याची कृतीच असते. जग बदलण्यासाठीच तो लिहितो आणि मानवाला स्वतंत्र करणे हाच त्याचा विषय असतो.”

‘कविता हीसुद्धा चळवळीतील एक कृतीच असते’ हा विचार प्रस्तुत कवितासंग्रह वाचताना वारंवार येतो. कवी लोकनाथ यशवंत म्हणतात, “आपण राहतो ती दुनिया फारच लबाड आहे. येशू- बुद्ध- पैगंबर यांच्या आदर्शच्या खूपच लंब्याचवड्या बाता करते आणि युद्धाच्या खुरापतीही सतत उकरून काढते. जिवंत शहरावर अणुबॉम्ब टाकते नि लाखो माणसांना क्षणात मारून टाकते. अशी दुटप्पी दुनिया बघून कवी अस्वस्थ होतो.” त्यातून कवीचे शब्द शस्त्र म्हणून बाहेर पडतात. ‘ये तो बहुत जादा ही हुवा…’ असे मत सागर सरहद्दी व्यक्त करतात.

.................................................................................................................................................................

‘अक्षरनामा’ची वार्षिक वर्गणी (५००० रुपये) भरणाऱ्यांना हे पुस्तक भेट म्हणून पाठवण्यात येईल. 

सवलत योजना फक्त १५ नोव्हेंबर २०२२पर्यंत.

वर्गणी भरण्यासाठी क्लिक करा - Pay Now

................................................................................................................................................................. 

या कवितासंग्रहात एकूण ९६ कविता आहेत. समकालीन समाजकारण, राजकारण, अर्थकारण, मीडिया यांची दुटप्पी भूमिका पाहून कवी अस्वस्थ होतो. लोकशाहीची क्रुरकर्म पाहून आपणास लाज वाटायला लागते. कोण सत्तेत? कोण विरोधी पक्ष हेच कळत नाही.

“मी सत्ताधारी, तू विरोधी

तू विरोधी, मी सत्ताधारी

पर्यायच नाही दुसरा” (पृ.२३)

आपण नम्रपणे मालकी स्वीकारली आहे. स्वसन्मान, अस्मिता खुंटीला गुंडाळून ठेवली आहे. कारण  ‘तुकडा’ भेटला की, घशाला कोरड पडेपर्यंत बोंबलणारे, बेंबीच्या देठापासून चिडीचूप आहेत. दलालांची फौज वाढलेली आहे. कसायाच्या दावणीला सारे आमचेच चमचे आहेत. रक्ताचा लिलाव करून, त्यांचीच थुंकी चाटत आहेत. सत्काराच्या भिकेला स्वतःची लाज विकली आहे. याची कवीला प्रचंड चीड येते. तो आपल्या लेखणीतून प्रहार करतो. आपल्या समविचारी दोस्तांना बंड करण्यास, क्रांती करण्यासाठी प्रवृत्त करतो-

“काठ फिरून खोलीचा

अंत लागणे नाही इथे

मेंदू नासव्या भक्तीची

ती कोंडी फोड दोस्ता” (पृ.३९)

.................................................................................................................................................................

‘अक्षरनामा’ची अर्धवार्षिक वर्गणी (२५०० रुपये) भरणाऱ्यांना हे पुस्तक भेट म्हणून पाठवण्यात येईल. 

सवलत योजना फक्त १५ नोव्हेंबर २०२२पर्यंत.

वर्गणी भरण्यासाठी क्लिक करा - Pay Now

.................................................................................................................................................................

गटारातील गटातटांना घोडा लाव, लाथ मारून पाणी नाही तर पेट्रोल काढ असा सल्ला कवी देतो. ‘मला कुठल्याच वादात पडायचं नाही’ म्हणणाऱ्यांना कवी आपल्या बापाची आठवण करून देतो. आपण आपली खरखटी ठेवून त्यांचं धुवायला निघालो, दोस्त कोण? दुश्मन कोण? यावरून आपण भांडत बसलो, याचा राग कवीला येतो. म्हणून तो आपल्या मुलाला बजावून सांगतो- ‘शिक्षणाच्या परीक्षेत नापास झालास, फरक पडत नाही. आयुष्याच्या परीक्षेत पास होण्यासाठी मात्र तुला महापुरुषांच्या विवेकाचा धागा पकडावा लागेल. कारण आजच्या कृतिशून्य  जगण्याचा कवीला संताप येतो-

“लिहून फार झाले

गाऊन फार झाले

पोकळ धमकी वार

देऊन फार झाले” (पृ.८२)

काठीविना झेंड्याला अर्थ राहत नाही. मोर्च्यात कधी न राहता, चर्चेत सहभागीला किंमत नाही, करणी आणि कथनीत फरक असू नये, ही कवीची प्रांजळ भावना आहे. “तुम्ही बाटलीनं पिता, की बोळ्यानं, या वादात मला पडायचं नाही, गंध बनून लोळायचं नाही, अन् आपसात लढायचं नाही” ही भूमिका हा कवी घेतो.

प्रसारमाध्यमांना लोकशाहीचा चौथा स्तंभ म्हणून ओळखले जाते. पण दुर्दैवाने काही बोटांवर मोजता येतील, असे अपवाद वगळले तर बाकी सर्व विकले गेली आहेत. निरर्थक चर्चा, सत्तेची दलाली, ठरवून घेतलेल्या मुलाखती करणाऱ्या मीडियाला कवी प्रश्न करतो-

“माउल्या भोगून कापले-फाडले

पोटातील तिच्या गर्भही गाडले

सांगा कलम कसायांनो आता

आटली का शाई? मेंदू का सडले?” (पृ.६७)

.................................................................................................................................................................

‘अक्षरनामा’ची मासिक वर्गणी (५०० रुपये) भरणाऱ्यांना हे पुस्तक भेट म्हणून पाठवण्यात येईल. 

सवलत योजना फक्त १५ नोव्हेंबर २०२२पर्यंत.

वर्गणी भरण्यासाठी क्लिक करा - Pay Now

.................................................................................................................................................................

डोळ्यांदेखत धिंड काढताना, वस्ती जाळताना, धर्माचे ठेकेदार हैदोस घालताना, लोकशाहीआड नंगेशाही चालू असताना तुमची कलम का चालत नाही? असा प्रश्न कवी मीडियाला विचारतो. डुप्लिकेट लोकांचा खूप राग कवीला येतो. फेकू नेत्यांचा राग येतो. तो फक्त राजकारण्यांना, मीडियालाच उघडे पाडतो असे नाही, तर समाजातल्या संधिसाधू लोकांनाही सोडत नाही-

“तो ‘रामराम’

नमस्कार करीत

माझ्याजवळ थांबला

हळूच मला ‘जय भीम’ म्हणाला

अन् माझा हात

पायातील

बुटाकडं लांबला…” (पृ.८७)

ज्या बापाने तुला अस्तित्व दिलं, त्या बापाचं नाव घेताना तुला लाज वाटत असेल तर खबरदार, असा दमही कवी देतो. ‘फुले-शाहू-आंबेडकर-शिवाजी’ यांचा आरसा व आदर्श घेऊन पुढे येण्याचा सल्ला देतो.

थोडक्यात, समकाल भयावह, भीषण शब्दांत व्यक्त करताना कवी शब्द शस्त्र म्हणून घेऊन येतो. ‘बेशरम’, ‘कृतिशून्य’, ‘खेकडे’, ‘फौज’, यांची संख्या वाढते आहे. आजूबाजूला ‘मेंदू नसलेली कवटी’ आणि ‘बेशरमाची झाडे’ पाहून कवीच्या ओठावर सहज शब्द येतात- ‘सालं अतीच झालं!’

‘सालं अतीच झालं!’ - खेमराज भोयर

परिस पब्लिकेशन, पुणे

पाने – १५२

मूल्य – २०० रुपये.

..................................................................................................................................................................

लेखक शंकर विभुते मराठीचे प्राध्यापक आहेत.

shankarnvibhute@gmail.com

.................................................................................................................................................................

‘अक्षरनामा’वर प्रकाशित होणाऱ्या लेखातील विचार, प्रतिपादन, भाष्य, टीका याच्याशी संपादक व प्रकाशक सहमत असतातच असे नाही. 

..................................................................................................................................................................

‘अक्षरनामा’ला ​Facebookवर फॉलो करा - https://www.facebook.com/aksharnama/

‘अक्षरनामा’ला Twitterवर फॉलो करा - https://twitter.com/aksharnama1

‘अक्षरनामा’चे Telegram चॅनेल सबस्क्राईब करा - https://t.me/aksharnama

‘अक्षरनामा’ला Kooappवर फॉलो करा -  https://www.kooapp.com/profile/aksharnama_featuresportal