‘लेझीम’ : आनंददायी शिक्षणाचा नितांतसुंदर आविष्कार
कला-संस्कृती - चलत्-चित्र
संजय दादू पोळ 
  • ‘लेझीम’ या लघुपटातील काही दृश्यं
  • Mon , 15 January 2018
  • कला-संस्कृती Kala-Sanskruti चलत्-चित्र लेझीम Lezim प्रवीण डाकरे Pravin Dakare

आजच्या प्राथमिक आणि एकूणच शिक्षणाचा दर्जा घसरत चाललेला असताना आनंददायी शिक्षण विद्यार्थ्यांना कसं द्यावं, हे दिग्दर्शक प्रवीण डाकरे यांच्या ‘लेझीम’ या शैक्षणिक लघुपटातून पाहायला मिळतं.

खेडोपाडी ग्रामीण विभागातील मुलांना शिक्षणाची गोडी लागावी असे प्रयत्न आज होताना दिसत नाहीत. त्यांच्यातल्या कलागुणांना हेरून त्याप्रमाणे शिक्षण देणाऱ्या शाळा आणि शिक्षक सध्याच्या घडीला दुर्मीळ होत चालले आहेत. नेमकी हीच बाब लक्षात घेऊन या लघुपटाची निर्मिती करण्यात आली आहे.

ओम (ओम बिबेकर) हा लहान मुलगा या लघुपटातील मध्यवर्ती पात्र आहे. तो शाळेला जात नसतो. कारण त्याला आवडेल असं शाळेत काहीच नसतं. त्याची आवड वेगळीच असते. शाळेच्या पहिल्याच दिवशी सगळ्या नवीन मुलांचं स्वागत झाडाची रोपं देऊन होतं, पण  “मला नाय शिकायचं...” म्हणत ओम रोप न घेता पळून जातो आणि सगळे आश्चर्यचकित होऊन बघत राहतात.

त्यानंतर तो प्रत्येक वेळेला शाळेतून पळून जातो. त्याचे आई-वडील (प्राजुली साळुंखे, डॉ. शिवाजीराव चौगुले) हे सामान्य शेतकरी असतातत. आपल्या मुलानं मोठं होऊन साहेब बनावं अशी त्यांची इच्छा असते. पण काही केल्या मुलगा शाळेत जात नसल्यानं त्यांचीही चिंता वाढते.

अशातच एकदा केंद्रप्रमुख साहेब शाळेला भेट देतात, तेव्हा शिक्षक ही बाब त्यांच्या लक्षात आणून देतात. मग केंद्रप्रमुख सांगतात की, पारंपरिक पद्धतीनं शिकवण्यापेक्षा मुलांना आवडेल अशा पद्धतीनं म्हणजेच खेळ, संगीत, कला यांच्या माध्यमातून विध्यार्थ्यांना शिकवा म्हणजे त्यांना खऱ्या अर्थानं शिक्षणाची आवड निर्माण होईल आणि मुलं नियमितपणे शाळेत येतील. आणि इथून पुढे सुरू होतो एक आनंददायी शिक्षणाचा प्रवास.

ओम शाळेत यावा म्हणून शिक्षक काय करतात? ओम शाळेत येतो का? त्याला शाळेची आवड लागते का? त्याच्या सामान्य आई-वडिलांच्या चेहऱ्यावर हास्य फुलतं का? या  सर्व प्रश्नांची उत्तरं कळण्यासाठी हा लघुपट एकदा तरी पाहावा.

दिग्दर्शक प्रवीण डाकरे यांनी अतिशय योग्य रीतीनं हा विषय हाताळलाय. कथा, पटकथा, संवाद, छायाचित्रण, संकलन आणि गीतकार अशा जवळ जवळ सर्व जबाबदाऱ्या प्रवीण डाकरे यांनी लीलया आणि कौशल्यानं एकहाती पेलल्यात. ओम बिबेकर या लहान अभिनेत्यानं अतिशय सहज वावर केलाय. ओमच्या आईच्या भूमिकेत प्राजुली साळुंखे आणि वडिलांच्या भूमिकेत डॉ. शिवाजीराव चौगुले यांनी दमदार कामगिरी केली आहे. प्रवीण डाकरे, अरुण पवार, हरिभाऊ घोडे यांनी आपापल्या भूमिका चोख बजावल्यात.

जयदीप डाकरे याचं सुमधुर संगीत हा या लघुपटाचा खरा प्राण आहे. ‘आवाज घुमला’ हे प्रवीण डाकरे आणि अपूर्वा  डाकरे, श्रद्धा आणि सानिका सिमाल या सहकाऱ्यांच्या आवाजातील अतिशय सुंदर गाणं. वारंवार ऐकावं असं हे नादमधुर गाणं अक्षरशः वेड लावतं. तसंच संजय लोहार यांचं पार्श्वगायन उत्तम जमून आलं आहे. एकूण शिक्षक आणि पालकांनी हा लघुपट चुकवू नये असा आहे.

.............................................................................................................................................

लघुपट पाहण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा :

.............................................................................................................................................

लेखक संजय दादू पोळ कवी व माहिती अधिकार कार्यकर्ता असून निसर्ग-पर्यावरण या विषयांचा अभ्यास करतात.  

sanjaydpaul@gmail.com

.............................................................................................................................................

Copyright www.aksharnama.com 2017. सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.

Post Comment

Pravin Dakare

Mon , 15 January 2018

खुप खुप धन्यवाद... माझ्या शाळेतील ही घटना मी शाॅर्टफिल्म रुपी मांडण्याचा प्रयत्न केला... नक्कीच ही प्रेरणादायी स्टोरी सर्वांना आवडेल.


अक्षरनामा न्यूजलेटरचे सभासद व्हा

ट्रेंडिंग लेख

ही कथा मूळ परंपरेत बसत नाही. श्रद्धांना कवटाळत बसत नाही. कथालेखकाच्या स्वभावातच ती बसत नाही. तत्त्वज्ञानाच्या आहारी न जाता भावनेच्या हिंदोळ्यावर अक्षरलव्हाळीची अक्षरं हिंदकळत राहतात
समीक्षक आणि विचारवंत प्रा. गो. मा. पवार यांच्या आयुष्यभराच्या चिंतन-व्यासगांची साक्ष असणारा हा लेखसंग्रह आहे
खालिद जावेद यांच्या कथांतली भाषा अचानक सपाट वर्णनाला भेदून काव्यात्मकतेच्या पायऱ्या चढून जाते, हे जाणवून वाचक स्तिमित होतो. त्यांच्या कल्पनाशक्तीने अवाक होतो…
पुस्तकं येत गेली, तसे उत्तरोत्तर आधी घर आणि मग मनही पुस्तकांनी भरून गेले. असंख्य विश्वात एकाच वेळी नांदण्याचा अद्भुत म्हणावा असा आनंदमयी अनुभव दिला त्यांनी…
पुस्तक फक्त वाचण्यासाठी ही संकल्पनाच बदलली आहे? आता ते केवळ प्रदर्शन, दिखावा करण्यासाठी, अभिमानाने मिरवण्यासाठी आणि लोकांचे आणि माध्यमांचेही लक्ष स्वतःकडे वेधून घेण्यासाठी वापरण्यात येते!

सदरे

सुनील तांबे
परिमल माया सुधाकर
निखिल वागळे
संजय पवार
अमोल उदगीरकर

इतर लेख

जर खोलीत शिरलेल्या हत्तीची तुम्हाला भीती वाटत नसेल, तर तुम्ही त्याला भिडण्याची क्षमता राखता आणि जर ‘लाफ्टर थेरपी’वर तुमचा विश्वास नसेल, तर तुम्ही ‘सखाराम बाईंडर’चा हा प्रयोग नक्की बघाल

माणूस या विश्वाचा केंद्रबिंदू आहे हे कधीही न मानणारे तेंडुलकर आपल्या नाटकाच्या केंद्रस्थानी मात्र नेहमी माणूसच ठेवत आले. आणि हाच माणूस, ते मानत असलेल्या दैवापुढे कसा आणि किती हतबल असतो, हेच ते आपल्या नाटकात सतत दाखवताना दिसतात. तेंडुलकर थेट विषयाला भिडतात आणि त्या विषयावर बसलेली सगळी पुटं निर्ममतेने काढून तो विषय उघडानागडा तुमच्यासमोर पेश करतात. त्यामुळे आलेला प्रेक्षक बिचकतो.......

‘अंबा’ : युद्ध थांबल्याशिवाय पुरुषांना शरीरसुख न देण्याची शपथ घेणाऱ्या बायका आणि त्यामुळे रडकुंडीला आलेल्या पुरुषांची कथा

जगाला शांततेची नितांत गरज आहे. म्हणूनच अशा स्थितीत सद्यस्थितीकडे स्त्रियांच्या दृष्टीकोनातून बघणं गरजेचं आहे. अशा वातावरणात हे नाटक मंचित होणं फार महत्त्वाचं आहे. मूळ ग्रीक नाटकाचा काळ ख्रिस्तपूर्व म्हणजे काळाच्या दृष्टीनं पक्का आहे. मात्र आजच्या जगात कोठे ना कोठे युद्धं सुरू असतं, हिंसेचं थैमान सुरू असतं. अशा स्थितीत एखादा देश किंवा एखादा काळ न दाखवता या भीषण समस्येचं वैश्विक रूप समोर आणणं महत्त्वाचं ठरतं.......

‘माय नेम इज जान’ : गौहर जान नावाच्या मनस्वी पण एका वेगळ्याच धुंदीत जगलेल्या कलाकाराची एकपात्री कहाणी

गौहरने गाण्यातून आणि नर्तनातून अफाट पैसा कमावला आणि तसाच बेफामपणे उधळला. तिची कलकत्त्यात स्वत:च्या नावाची इमारत होती- ‘गौहर मंजिल’. तिने तिच्या आवडत्या मांजरीच्या लग्नात त्या काळी तब्बल २० हजार रुपये खर्च केले होते. गौहर हे एक अजब मिश्रण होतं. तिला २२ भाषा येत होत्या. त्यातील अनेक भाषांत ती सफाईनं गाऊ शकत असे. एक प्रकारे बेहिशेबी जगणाऱ्या कलाकारांची जशी अपरिहार्य शोकांतिका होते, तशी गौहर जानचीसुद्धा झाली.......

समलैंगिक प्रेमाला कुटुंबात आणि समाजात पोषक वातावरण नाही, हे माहिती असतानाही ‘साबर बोंडं’ आपल्या प्रेमाचं अस्तित्व फुलवण्याचा प्रयत्न करतो!

समलैंगिक प्रेमाला कुटुंबात आणि समाजात पोषक वातावरण नाही, हे माहिती असतानाही ‘साबर बोंडं’ आपल्या प्रेमाचं अस्तित्व फुलवण्याचा प्रयत्न करतो. समलैंगिक प्रेमाचा ‘स्वीकार आणि सकारात्मकता’ हे या चित्रपटाचं एक वेगळेपण आहे. म्हणजे फक्त दोन भिन्नलैंगिक व्यक्तींमधल्या ‘प्रेमा’पलीकडे जात, पाहत, दोन समलैंगिक व्यक्तींमध्येही प्रेम असतं, हे या चित्रपटात खूप चांगल्या प्रकारे मांडलं आहे.......

अनोळखी असूनही ओळखीच्या वाटणाऱ्या, परकी असूनही आपलेपणा दाखवणाऱ्या त्या मुलीला अनया चक्क स्वतः च्या घरी घेऊन येते. आणि मग पुढे घडते ‘एक तिची गोष्ट’!

जरा अवखळ, जरा अल्लड, पण धीट, बिनधास्त, मनात येईल ते करणारी ती मुलगी अनयाच्या मरगळलेल्या, कोमेजलेल्या मनावर जणू ताजेपणाचं गुलाबपाणी शिंपडते. अनोळखी असूनही ओळखीच्या वाटणाऱ्या, परकी असूनही आपलेपणा दाखवणाऱ्या त्या मुलीला अनया चक्क स्वतः च्या घरी घेऊन येते. आणि मग.... मग पुढे घडते ‘एक तिची गोष्ट’.......

‘बसोली’ची पन्नाशी!

‘बसोली’चं हे पन्नासावं वर्षं. ‘बसोली’ हा चंद्रकांतचा श्वास आहे. आजूबाजूला दीडशे-दोनशे मुलं वावरत, खेळत असली, खेळता खेळता भरपूर गोंगाट करत असली, तरीही त्याचा चंदूला काहीही त्रास होत नाही. उलट ही मुले हा गोंगाट आपल्यासाठीच करताहेत आणि तोच आपला प्राणवायू आहे, असा चंदूचा भाव असतो. मुलांचा गोंगाट जर सलग दोन-चार दिवस ऐकू आला नाही, तर चंदूला डिप्रेशन आल्याशिवाय राहणार नाही, असं आम्ही जे म्हणतो ते काही उगाच नाही! .......

‘आता थांबायचं नाय!’ : कुटुंबासोबत बसून चित्रपटगृहात पाहावा, असा एक नितळ, प्रामाणिक चित्रपट

आता थांबायचं नाय!’ या मराठी चित्रपटाची मला जमेची बाजू वाटते, ती ही की, या चित्रपटात एकच एक विशिष्ट नायक नाही. इथे अनेक जण नायक आहेत. खलनायकही बरेच आहेत. त्या दृष्टीने पाहता ही कुणा एका माणसाच्या विजयाची कथा न राहता ती एका समाजाच्या विजयाची कथा होते. त्यामुळेच अधिक तीव्रतेने भिडते. खूप हसवते आणि बऱ्याच ठिकाणी हसवता हसवता डोळ्यांत पाणीही आणते. चित्रपट कुठेही मेलोड्रॅमॅटिक न होता प्रामाणिक आणि निरागस वाटत राहतो.......

आता अंतिम समयी तरी आपण आयुष्यात निश्चितपणे काय केलेत हे सांगा, असे ठकी विचारते, आणि एका फालतू विषयावर संशोधन करणाऱ्या संशोधकाची ते सांगता सांगता पुरेवाट होते!

साहित्यिक/विचारवंतानी २०१४ नंतरच्या काळात काही निश्चित भूमिका घेतलेली दिसत नाही, हे वारंवार नाटकाच्या निमित्ताने पुढे येत राहते. यातच नाटकाचे यश आहे. मात्र असे प्रत्यक्ष न म्हणता त्याचे फक्त सूचन केले आहे. भारतातील व्यवस्थेवर भाष्य करताना सलमान रश्दी यांनी त्यांच्या ‘मिडनाईट्स चिल्ड्रेन’मध्ये १५ ऑगस्ट १९४७ला जन्मलेले सलीम सिनाई हे पात्र उभे केले होते, तसेच काहीसे हे पात्र आहे.......

खरे तर सतीश आळेकरांनी या नाटकाचे नाव ‘ठकीशी संवाद’ याऐवजी ‘मध्यमवर्गाचे महानिर्वाण’ असे त्यांच्या अगोदरच्या नाटकाच्या धर्तीवर ठेवायला हवे होते!

संहितेतील हे विविध अर्थ आजची कलाकारांची पिढी कसे पाहते? त्यांच्या दृष्टीला हे नाटक, त्यातले विविध व्यंगार्थ कसे दिसतात? तरुण दिग्दर्शक अनुपम बर्वे याने या नाटकाचे सारे व्यंगार्थ ज्या पद्धतीने संहितेत अचूकपणे टिपून बाहेर साकारले आहेत, त्याच्या ‘दृष्टी’ला आणि ‘कर्ते’पणाला खरोखरीच दाद द्यायला हवी. अनुपमने अत्यंत कल्पकपणे नाटकातील अनेक आशयसूत्रे प्रखरपणे बाहेर काढली आहेत.......

लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांना आपल्या किमयेची भुरळ पाडणाऱ्या जपानच्या ‘स्टुडिओ जिब्ली’चं चित्तचक्षुचमत्कारिकाहूनही चमत्कारिक विश्व! (उत्तरार्ध)

जिब्लीचे जवळपास सर्वच चित्रपट पाहून झाले आहेत, पण त्यांच्याविषयी वाटणारं आकर्षण काही कमी होत नाही. जिब्लीपट पाहिल्यानंतर त्या आकर्षणाला उधाणच आल्यासारखं वाटतं. एकदा पाहिल्यानंतरही पुन्हा पुन्हा पाहावेसे वाटतात आणि प्रत्येक वेळी पाहू तेव्हा नवीन काहीतरी पाहतो आहोत, असंच वाटतं. केवळ मनोरंजनासाठी एक उत्तम निवड ठरतेच, पण त्यात जे वैचित्र्य आणि जी अद्भुतता आहे, ती पाहताना आपल्यातली सौंदर्यदृष्टीही जागी होते.......

© 2026 अक्षरनामा. All rights reserved Developed by Exobytes Solutions LLP.